Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!
Strony WWWSerwery VPSDomenyHostingDarmowy Hosting CBA.pl

Orła Wrona nie pokona - bryk konkursowy

BRYK KONKURSOWY

Szczegółowa tematyka Konkursu

„Orła wrona nie pokona”.

 

Geneza Sierpnia 80 (temat do samodzielnego opracowania przez ucznia).

 

 

Lubelskie strajki – lipiec 1980r. (temat do samodzielnego opracowania przez ucznia).

 

Sierpniowy strajk w Gdańsku.

Dyscyplinarne zwolnienie z pracy Anny Walentynowicz wywołało w dniu 14 sierpnia 1980r. wybuch strajku w Stoczni Gdańskiej, którego jednym ze skutków było powołanie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”.

16 sierpnia 1980r., po podpisaniu w Stoczni Gdańskiej porozumienia z dyrekcją i ogłoszeniu przez Lecha Wałęsę końca strajku Anna Walentynowicz wraz z Aliną Pieńkowską i Ewą Ossowską zatrzymywała na bramach robotników opuszczających stocznię, co zapobiegło zakończeniu strajku.

W Encyklopedii „S”  w kalendarium pod datą 17 sierpnia piszą : Lech Wałęsa zmienia decyzję KS i ogłasza strajk okupacyjny solidarnościowy. Przy bramach 1, 2 i 3 Stoczni Alina Pieńkowska, Anna Walentynowicz i Ewa Ossowska zatrzymują wychodzących robotników, jednak większość załogi opuściła już teren Stoczni. Na miejscu pozostaje ok. 700 stoczniowców..

 

Żądania polskich robotników strajkujących w Gdańsku w sierpniu 1980r.

21 postulatów Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego (w Gdańsku) – nazwa dokumentu wpisanego w 2003r. na światową listę UNESCO Pamięć Świata.

 

Porozumienia społeczne w 1980 r.

Porozumienie szczecińskie – 30.08.1980r.; Porozumienie gdańskie – 31.08.1980r.; Porozumienie jastrzębskie – 03.09.1980r.,

Skutkiem tych porozumień była nie tylko możliwość powstania NSZZ „Solidarność” ale uregulowanie szeregu spraw o charakterze ekonomicznym, socjalno bytowym (np. wysokość zasiłków rodzinnych – zrównanie do wysokości obowiązującej w Milicji Obywatelskiej czy Ludowym Wojsku Polskim; sprawa wolnych sobót) jak również politycznych (cenzura, upamiętnienie ofiar wydarzeń Grudnia 19870r.)

 

Powstanie NSZZ „Solidarność”

W dniu 17 września w Gdańsku przedstawiciele zakładów pracy z całej Polski powołali ogólnopolski Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność" oraz Krajową Komisję Porozumiewawczą. Nazwę zaproponował Karol Modzelewski.  24 września  "S" złożyła w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie wniosek o rejestrację i statut

NSZZ „Solidarność” został zarejestrowany jako ogólnokrajowy związek zawodowy w dniu 10 listopada 1980 r.

 

Niezależne Zrzeszenie Studentów

Na fali społecznego sprzeciwu wobec komunistycznego reżimu w dniu 22 września 1980r. powstaje  nowe stowarzyszenie studentów przyjmując nazwę Niezależne Zrzeszenie Studentów.

NZS w roku 1980 było w pewnym sensie studenckim odpowiednikiem "Solidarności" i skupiało młodych ludzi chcących niezależnej od władz państwowych organizacji studenckiej, a ponadto demokratyzacji życia akademickiego, przestrzegania podstawowych swobód politycznych w kraju oraz praw człowieka, szanowania polskich tradycji niepodległościowych i patriotycznych. Przez długi czas władze PRL zwlekały z rejestracją NZS.

Dopiero w wyniku strajków studenckich, szczególnie w Łodzi, ówczesny rząd zgodził się na rejestrację Zrzeszenia, która miała miejsce 17 lutego 1981 r. Pierwszym szefem NZS został Jarosław Guzy. Organizacja obok działań typowo prostudenckich, związanych między innymi z postulatami reformy szkolnictwa wyższego, zajmowała się także wspieraniem działań "Solidarności" w wymiarze politycznym.

Po wprowadzeniu stanu wojennego NZS został zdelegalizowany, a wielu jego działaczy aresztowanych. W kilku ośrodkach akademickich NZS prowadził jednak działalność podziemną. Po roku 1989 NZS został ponownie zalegalizowany.

 

Przygotowania do Stanu Wojennego

Komunistyczne władze PRL-u praktycznie od samego początku powstania „Solidarności” przygotowywały siłowe rozwiązanie konfliktu społecznego. Taki wariant rozważano już w sierpniu 1980 roku, uznano jednak wówczas, iż skala konfliktu jest zbyt wielka, aby pacyfikacja przy użyciu wojska i milicji była możliwa do zrealizowania bez stosownych przygotowań. Systematyczne przygotowania do wprowadzenia w Polsce stanu wojennego koordynowało od października 1980r. Komitet Obrony Kraju

W pracach koordynowanych przez Komitet Obrony Kraju uczestniczyli przedstawiciele Ministerstwa Obrony Narodowej i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Komitet Obrony Kraju (1959-1990) miał uprawnienia do bieżącej koordynacji i nadzorowania realizacji zadań obronnych przez inne organy państwowe. Z chwilą wprowadzenia w kraju stanu bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa państwa, pełnię władzy przejąć miałby właśnie KOK złożony z kierownictwa partii i rządu pod przewodnictwem I sekretarza KC PZPR.

 

Wybory w „Solidarności”

Na przełomie 1980 i 1981r. w całym kraju powstawały regionalne struktury NSZZ „Solidarność”. członkowie „Solidarności” przechodzili szybki kurs demokracji. W dziesięciomilionowym związku w drodze wyborów wyłaniani byli przedstawiciele do poszczególnych szczebli władz związkowych. Na przełomie czerwca i lipca (20, 22, 26 czerwca i 4-5 lipca 1981) odbywa się I Walny Zjazd Delegatów Regionu Świętokrzyskiego. Kto był w tym okresie przewodniczącym Zarządu Regionu Świętokrzyskiego NSZZ „Solidarność”?

W dniu 24 września 1980r. Mirosław Domińczyk podpisuje akces kieleckiego  Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego przystąpienia do Krajowej Komisji Porozumiewawczej  NSZZ „S” w Warszawie a 3 listopada wybrany zostaje na przewodniczącego Regionu Świętokrzyskiego Po I WZD Przewodniczącym Regionu Świętokrzyskiego zostaje Marian Jaworski.

 

Kryzys bydgoski (Wydarzenia Bydgoskie) – co spowodowało kryzys, przebieg, daty, jak się zakończył. (temat do samodzielnego opracowania przez ucznia).

W dniu 20 marca 1981r., w godzinach wieczornych, odbyło się nadzwyczajne posiedzenie Zarządu Regionu Świętokrzyskiego. Ze względu na pogotowie strajkowe wezwano związkowców do „wzmożenia czujności na wszystkich stanowiskach pracy przed możliwymi dalszymi akcjami prowokacyjnymi i ewentualnym sabotażem”. W całym regionie prowadzono akcję plakatowania, wydawano komunikaty i specjalne biuletyny gotowości strajkowej. Zarząd Regionu przeniósł swą siedzibę do Fabryki Łożysk Tocznych „Iskra”. W dniu 27 marca do strajku przystąpiły wszystkie struktury związkowe zrzeszone w „Solidarności”. W okresie między sierpniem 1980r. a grudniem 1981r. była to największa akcja strajkowa w Regionie. Bezpośrednią przyczyną podjęcia strajku przez Region Świętokrzyski były Wydarzenia bydgoskie, związane z pobiciem działaczy „Solidarności” podczas sesji Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy.

 

Marsze głodowe

W połowie 1981r. narastało społeczne niezadowolenie związane z nieustannie pogarszającą się sytuacją gospodarczą. Nie poprawiło jej rozpoczęte w kwietniu 1981r. stopniowe budowanie systemu reglamentacji towarów, czyli wprowadzenie tak zwanych kartek (początkowo na mięso i jego przetwory oraz na masło, mąki, ryż i kasze). Już w lipcu przydziały kartkowe zostały obniżone o 20%. Trwające przez prawie cały sierpień negocjacje z władzami na temat poprawy zaopatrzenia zostały storpedowane przez stronę rządową. Przez kraj przeszła fala protestów przeciwko pogarszającym się warunkom życia, przybierających formę „marszów głodowych”. Pierwszy „marsz głodowy” zorganizowano 30 VII 1981 r. w Łodzi.

 

I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” – kiedy i gdzie się odbył, ważne dokumenty, posłania. (temat do samodzielnego opracowania przez ucznia).

 

NSZZ „Solidarność” – liczba członków

Jesienią 1981r, ludność Polski wynosiła około 36 milionów obywateli, w tym czasie liczyła NSZZ „Solidarność” liczyła około 10 mln członków

 

Studenckie strajki jesień 1981

Studenci niemal wszystkich ośrodków akademickich strajkujący w listopadzie i początkach grudnia 1981r. żądali przyjęcia przez Sejm solidarnościowego projektu ustawy o szkolnictwie wyższym oraz odwołania rektora radomskiej Wyższej Szkoły Inżynierskiej.

 

„Próba generalna stanu wojennego”   

Pacyfikacja Wyższej Oficerskiej Szkoły Pożarnictwa w Warszawie – przyczyny protestu studentów – podchorążych, kiedy miały miejsce te wydarzenia (temat do samodzielnego opracowania przez ucznia).

 

Kłamstwa Jaruzelskiego

Jako uzasadnienie konieczności wprowadzenia stanu wojennego generał Jaruzelski, zwłaszcza po 1989 roku, podaje zagrożenie sowiecką interwencją, wobec której stan wojenny miał być „mniejszym złem”. Fakty mówią zupełnie co innego:

-        Na początku grudnia 1981r. generał Jaruzelski zwrócił się do Komitetu Ministrów Obrony państw stron Układu Warszawskiego, obradującego w Moskwie, z prośbą, aby wydali ostre w treści oświadczenie grożące PRL interwencją.

-        Na kilka dni przez ogłoszeniem stanu wojennego generał Jaruzelski za pośrednictwem marszałka Kulikowa, dowódcy Zjednoczonych Sił Zbrojnych Układu Warszawskiego, zaapelował do Moskwy o „pomoc militarną”.

Z dostępnych dziś dokumentów jasno wynika, iż ani Układ Warszawski, ani Związek Sowiecki nie przewidywał w 1981r. interwencji zbrojnej na terytorium Polski.

Strategią Moskwy było wywieranie ciągłej presji na władze PRL, by rozwiązały problem „własnymi rękoma”. Próśb i apeli Jaruzelskiego nie spełniono.

 

 

Akcja „Azalia” i Akcja „Jodła”

Działania związane z wprowadzeniem stanu wojennego rozpoczęto jeszcze przed północą operacją „Azalia”, której celem było opanowanie węzłów łączności oraz ośrodków radia i telewizji. Po sprawnym wykonaniu tej akcji na miesiąc zamilkły telefony. O północy rozpoczęto działania oznaczone kryptonimem „Jodła”, a więc akcję internowania działaczy „Solidarności”, opozycjonistów. Już pierwszego dnia stanu wojennego internowano blisko 3,5 tysiąca osób. Ostateczna decyzja o wprowadzeniu stanu wojennego na terytorium PRL zapadła tuż po południu 12 grudnia 1981r.

 

Wprowadzenie stanu wojennego – gdzie użyto broni przeciwko strajkującym, do kiedy trwały strajki, pracownicy jakiego zakładu w Polsce strajkowali najdłużej (temat do samodzielnego opracowania przez ucznia).

 

Obwieszczenie o stanie wojennym

Rano w niedzielę 13 grudnia 1981r. przerażeni Polacy mogli obserwować czołgi i wojskowe patrole na ulicach miast, wysłuchać przemówienia generała Jaruzelskiego oraz przeczytać obwieszczenie o wprowadzeniu stanu wojennego. Informowało ono o rozlicznych ograniczeniach nałożonych na społeczeństwo – m.in. zakazie strajków i zgromadzeń, zawieszeniu związków zawodowych i większości organizacji społecznych, militaryzacji szeregu dziedzin gospodarki narodowej, wprowadzeniu godziny milicyjnej i konieczności posiadania przepustek przy opuszczaniu miejsca stałego zamieszkania. Obwieszczenie o wprowadzeniu stanu wojennego wydrukowane zostało w drukarni na terenie Związku Radzieckiego

 

Stan Wojenny – oficjalne daty obowiązywania, data zawieszenia (temat do samodzielnego opracowania przez ucznia).

 

Stan Wojenny w Regionie Świętokrzyskim – w jakich miastach miały miejsca protesty pracownicze i w jakim zakładzie miał miejsce największy strajk okupacyjny w naszym regionie w związku z wprowadzeniem stanu wojennego.

Po wprowadzeniu stanu wojennego, oprócz dwudniowego strajku okupacyjnego w Hucie im. M. Nowotki w Ostrowcu Świętokrzyskim, w którym uczestniczyło przeszło 1500 pracowników, w Regionie Świętokrzyskim odnotowano nieliczne krótkie protesty pracownicze: w Kieleckich Zakładach Wyrobów Papierowych, Kieleckim Kombinacie Budowlanym, w Fabryce Łożysk Tocznych „Iskra” w Kielcach, „Wólczance I” w Ostrowcu Świętokrzyskim, Zakładzie Metalowym „Predom-Mesko” w Skarżysku-Kamiennej oraz Charsznickiej Odlewni Żeliwa w Charsznicy. Przywódców strajkujących hutników kilka dni później aresztowano. 10 osób zostało skazanych na kary od 1 roku do 4 lat pozbawienia wolności, a 5 osób internowano.

 

Słowniczek stanu wojennego i rozpoznawanie skrótów:

PRL – Polska Rzeczypospolita Ludowa; WRON – Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego;, ,

PRON – Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego; SB – Służba Bezpieczeństwa; MO - Milicja Obywatelska; ZOMO – Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej;  ORMO – Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej; LWP – Ludowe Wojsko Polskie; SKOT – transporter opancerzony

KPN – Konfederacja Polski Niepodległej; KOR – Komitet Obrony Robotników, KSS KOR - Komitet Samoobrony Społecznej "KOR"; ROPCiO - Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela; NZS – Niezależne Zrzeszenia Studentów; FMW – Federacja Młodzieży Walczącej

 

Wolni i Solidarni – motto „Solidarności Walczącej”

„Solidarność Walcząca” największa organizacja niepodległościowa – kiedy i gdzie powstała, kto był twórcą tej organizacji, zarys form działalności. W czerwcu 1982r. Kornel Morawiecki opuścił dolnośląski Regionalny Komitet Strajkowy „Solidarności” i utworzył nową, niepodległościową organizację, której celem było całkowite odsunięcie od władzy komunistów. Pierwszym sukcesem tej organizacji był pozytywny odzew mieszkańców Wrocławia na jej apel do wzięcia udziału w manifestacjach 13 i 26 czerwca 1982r. Wielotysięczne demonstracje przekształciły się w wielogodzinne walki uliczne, wznoszono barykady, niejednokrotnie zmuszając oddziały ZOMO do wycofania się. SW Była wydawcą kilkudziesięciu czasopism ukazujących się w całym kraju, emitowała również programy radiowe

 

Decyzje o internowaniu

W stanie wojennym władze komunistyczne więziły bez wyroków sądowych, a na podstawie decyzji o internowaniu tysiące członków NSZZ Solidarności.

Władze komunistyczne rozpoczęły przeprowadzanie akcji Jodła (internowania) już 12 grudnia 1981 po godzinie 23.00. Zatrzymano przywódców i doradców NSZZ Solidarność, działaczy NZS-u, NSZZ Solidarność Rolników Indywidualnych, KIK-u, KPN-u, ROPCiO i KSS KOR. Internowano też byłego I sekretarza KC PZPR Edwarda Gierka. Pierwszej nocy internowano ponad 3 tysiące osób. Łącznie wydano 10 132 decyzji o internowaniu w stosunku do 9736 osób. W miejscach odosobnienia przebywało równocześnie – według danych Ministerstwa Sprawiedliwości – 5128 internowanych, w tym 313 kobiet (dane z 21 grudnia 1981).

Przez cały okres stanu wojennego z Regionu Świętokrzyskiego, według danych Instytutu Pamięci Narodowej, ogółem internowano: 368 osób.

 

Ośrodek Odosobnienia dla Internowanych  w Kielcach – Piaskach

W okresie funkcjonowania Ośrodka Odosobnienia dla Internowanych  w Kielcach – Piaskach miało miejsce kilka akcji protestacyjnych podejmowanych przez internowanych. W najpoważniejszym proteście głodowym w dniach 13 – 22 czerwca 1982r. wzięło udział co najmniej 38 osób. W dniach 17.12.1981r. i 01.03.1982r. miały miejsce próby okupacji przez internowanych pól spacerowych.

 

Wojskowe Obozy Specjalne – forma represjonowania osób podejrzewanych o działalność opozycyjną kierowanych do karnych jednostek wojskowych. Wojskowe Obozy Specjalne powołane w 1982 roku stanowiły ukrytą formę internowania pod pozorem powołania na dodatkowe przeszkolenie do wojska. Pełna dokumentacja dotycząca tych obozów nadal objęta jest klauzulą 30 i 50-letniej tajności. Obozy te mieściły się: Czerwony Bór, Chełmno, Rawicz, Trzebiatów, Unieście, Budowo, Czarne, Wędrzyn, Węgorzewo. Większość kierowanych do Wojskowych Obozów Specjalnych ze Skarżyska Kam., Starachowic i Ostrowca Św. trafiła do karnej jednostki w Czerwonym Borze (co najmniej 11 osób z Kielc, 7 ze Starachowic, 3 z Ostrowca i 2 ze Skarżyska)

 

Ogólnopolski Komitet Oporu

W dniu 13 stycznia 1982r. powstała pierwsza (poza istniejącym tylko kilka dni Krajowym Komitetem Strajkowym) ogólnopolska struktura podziemna stworzona przez Eugeniusza Szumiejkę i Andrzeja Konarskiego pod nazwą Ogólnopolski Komitet Oporu. Udało się im nawiązać łączność pomiędzy głównymi tworzącymi się regionami podziemnego związku – Dolnym Śląskiem, Mazowszem, Małopolską i Pomorzem Gdańskim. Struktura ta zakończyła działalność 22 kwietnia 1982 r. na skutek powstania Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej.

 

Tymczasowa Komisja Koordynacyjna (TKK)

Podziemny organ koordynujący działalność regionalnych struktur zdelegalizowanej Solidarności w stanie wojennym, utworzony 22 kwietnia 1982.

TKK tworzyli: Zbigniew Bujak (Region Mazowsze), Bogdan Lis (Region Gdańsk), Władysław Frasyniuk (Region Dolny Śląsk), Władysław Hardek (Region Małopolska).

W pierwszych oświadczeniach TKK wyraziła gotowość podjęcia negocjacji z władzą po zwolnieniu wszystkich internowanych oraz po ogłoszeniu amnestii dla aresztowanych i skazanych. Zapowiedziała także, że na delegalizację Związek odpowie strajkiem generalnym.

Z TKK współpracowały komitety koordynacyjne utworzone w wielu regionach Polski. Tuż po powstaniu TKK, w Gdańsku utworzono Regionalny Komitet Koordynacyjny (na czele z Bogdanem Borusewiczem i Aleksandrem Hallem). W Brukseli powstało również przedstawicielstwo zagraniczne.

25 października 1987 roku na wspólnym posiedzeniu TKK "S" i Tymczasowej Rady NSZZ "S" powołano jednolite kierownictwo - Krajową Komisję Wykonawczą NSZZ "S", w skład której weszli członkowie TKK. Komisja stała się jawną władzą "Solidarności".

Działalność TKK, a później Krajowej Komisji Wykonawczej w znacznym stopniu przyczyniła się do odzyskania wolności w Polsce w 1989 roku.

 

Formy manifestowania sprzeciwu wobec polityki generała Jaruzelskiego przybierały niekiedy oryginalne formy. Wystarczy wspomnieć zwyczaj noszenia wpiętego w ubranie opornika elektrycznego, palenia świeczek w oknach. W lutym 1982r. mieszkańcy Świdnika zaczęli manifestacyjnie wychodzić na spacery w czasie nadawania „Dziennika Telewizyjnego”. W kwietniu w Warszawie zapoczątkowana została tzw. „Wojna Kwiatowa” polegająca na układaniu w miejscach publicznych krzyży z przynoszonych przez przechodniów bukietów kwiatów. Krzyż nierozerwalnie związany jest z walką Polaków o wolność i niepodległość.

W dniu 30 stycznia 1982r. Służba Bezpieczeństwa i Milicja Obywatelska przeprowadziły w Kielcach akcję, która miała na celu sprawdzenie skali zasięgu symbolicznego w swym wyrazie, protestu przeciwko trwającemu stanowi wojennemu. Protest ten polegał na manifestacyjnym zachowaniu mieszkańców przebywających w tym czasie we własnych domach, mieszkaniach, poprzez zgaszenie świateł w domu i zapaleniu świeczki w oknie

W akcji zarejestrowano 493 takich zachowań. Skontrolowano 172 mieszkania, wylegitymowano 282 osoby.

 

Strajk maj 1982

Po sukcesie spontanicznych manifestacji do jakich doszło w wielu miastach 1 i 3 maja 1982r. Regionalny Komitet Oporu NSZZ „Solidarność” Regionu Świętokrzyskiego  wezwał do podjęcia strajków protestacyjnych w dniu 13 maja 1982r. Ze względu na grożące represje tylko w 9 zakładach pracy na terenie ówczesnego województwa kieleckiego zwolennicy „Solidarności” zdecydowali się na podjęcie akcji strajkowej.

W strajku wzięło udział 245 osób (w tym po kilkadziesiąt osób w ZM „Predom-Mesko” w Skarżysku-Kamiennej, Zakładach Urządzeń Chemicznych i Armatury Przemysłowej „Chemar” w Kielcach i Koneckich Zakładach Odlewniczych w Końskich). W związku ze strajkami w tym dniu łącznie ukarano, w różny sposób, 275 osób.

 

Demonstracje 31.08.1982r.

W drugą rocznicę porozumień sierpniowych, w stanie wojennym,  31 sierpnia 1982r. w 66 miejscowościach, doszło do ulicznych demonstracji, przy ich tłumieniu milicja kilkakrotnie użyła broni. W Lubinie wskutek ostrzału ZOMO i SB zginęło trzech uczestników demonstracji. Służby komunistyczne zatrzymały ogółem powyżej 5000 osób uczestniczących w demonstracjach. Zawieszono automatyczną łączność telefoniczną. Tego dnia w Regionie Świętokrzyskim odbyły się demonstracje w Kielcach i Starachowicach.

W Kielcach po zakończeniu rocznicowej Mszy Św. w Bazylice Katedralnej ZOMO rozpędza siłą demonstrujących. W czasie tych zajść, brutalnie pobity przez zomowców zostaje Stanisław Rak, na skutego czego kilka dni później umiera.

W Starachowicach 1000 – 2000 ludzi po Mszy za Ojczyznę w Kościele Św. Trójcy idą Aleją obecnie Armii Krajowej koło policji pod komitet miejski PZPR i z powrotem do Rynku. Wyróżnia się Janusz Kaczor uczeń Technikum Mechanicznego czytający w Rynku Litanię „Solidarności”. Później wyrzucony ze szkoły z tzw. „Wilczym Biletem”. Kilkanaście osób skazanych przez kolegium ds. wykroczeń na kary grzywny.

 

Pobyt Lecha Wałęsy w Suchedniowie

Na początku lutego 1983r. na zaproszenie ks. Józefa Wójcika przebywał w Suchedniowie Lech Wałęsa. Jego pobyt wykorzystano do organizacji spotkań z mieszkańcami i osobami zaangażowanymi, w działalność opozycyjną, między innymi w Skarżysku Kamiennej i w Wąchocku.

 

Pokojowa Nagroda Nobla

W 1983r. laureatem Pokojowej Nagrody Nobla zostaje Lech Wałęsa

 

Radio „Solidarność”

Stan wojenny tylko na chwilę przywrócił monopol informacyjny władz komunistycznych. Niebawem podziemne struktury „Solidarności” rozpoczęły wydawanie własnej prasy a nawet audycji radiowych, Działalność podziemnego Radia „Solidarność" stanowiła w latach osiemdziesiątych ważny element aktywności opozycyjnej - według danych SB z 1987r. niezależne audycje radiowe emitowano w 23 miastach. Pierwszą audycję podziemnego Radia „Solidarność” nadano w kwietniu 1982r. w Warszawie. W Kielcach nadano tylko jedną audycję – 12 czerwca 1982r.

 

Wydawnictwa Krajowe . Istnienie niezależnego obiegu, druku pism, książek, plakatów jest fenomenem w skali światowej. Ta równoległa do oficjalnych mediów działalność stała się bardzo mocnym orężem w walce o niepodległą Polskę. Wielu określało ją jako „papierowa rewolucja”.  Tak w okresie jawnej działalności NSZZ „Solidarność” jak i w okresie po stanie wojennym wydawanych było tysiące pism, których nakład często sięgał dziesiątków tysięcy egzemplarzy. Oprócz pism które wydawały stosunkowo małe środowiska, funkcjonowały  te które kolportowano na terenie większości istniejących wówczas województw. Te najbardziej znane - także w naszym regionie - to m.in.  KOS, Tygodnik Mazowsze, Solidarność Walcząca, Tygodnik Wojenny a następnie Samorządna Rzeczpospolita, PWA (Przegląd Wiadomości Agencyjnych). Przyjmuje się, że w latach 80-tych drukowanych było ponad 8 tysięcy różnych pism (tytułów)

W Regionie Świętokrzyskim kolportowanych było także wiele innych tytułów, często przywożonych przy okazji prywatnych wyjazdów.

 

 

Konspiracyjne Wydawnictwo Prasowe Kieleckiego Komitetu Oporu Społecznego VEGA, kierowane przez Andrzeja Karysia druk dwutygodnika „KOS” w edycji świętokrzyskiej oraz miesięcznika „CDN. Gazeta Wolnych Ludzi”

Wydawnictwo działało w okresie stanu wojennego, drukowało m.in. dwutygodnik KOS (165 numerów) i CDN, a także satyryczne pisemka, ulotki, plakaty, książki!! Ludzie działający w tym wydawnictwie wywodzili się z różnych środowisk i zawodów, a łączyła ich współpraca w walce z komunizmem, bez użycia przemocy.

Aresztowanie Andrzeja Karysia wraz z najbliższymi współpracownikami w maju 1985r. przerywa na długi okres działalność wydawnictwa. Od 1987r. Wydawnictwo VEGA wydaje pismo pod zmienioną nazwą CD Gazeta Wolnych

 

W II połowie 1984r. w Starachowicach rozpoczyna działalność tajna drukarnia Konspiracyjnego Wydawnictwa Prasowego Kieleckiego Komitetu Oporu Społecznego VEGA. Jej  głównym organizatorem i drukarzem jest Krzysztof Muzyka Od maja 1985r, po wpadce grupy kieleckiej, starachowicka drukarnia samodzielnie drukuje kilka numerów KOSa i CDNu. Działalność drukarni kończy się w połowie 1986r.

 

 

Niezależne wydawnictwa, tytuły wydawnictw: Kielce, Ostrowiec Św., Starachowice, Skarżysko Kam.

 „ZEW”, „MOST”, „REDUTA” „SOLIDARNOŚĆ” to niezależne pisma wydawane w latach osiemdziesiątych przez: Środowiska opozycyjne z Ostrowca Świętokrzyskiego

„Biuletyn”, „LUD”, „Pro Kontra” „Nasze Sprawy” to niezależne pisma wydawane w latach osiemdziesiątych przez: Środowiska opozycyjne ze Starachowic.

„Ulotka Świętokrzyska”, „NURT”  to niezależne pisma wydawane w latach osiemdziesiątych przez: Środowiska opozycyjne ze Skarżyska Kamiennej.

„CDN. Gazeta Ludzi Wolnych”, KOS – edycja Świętokrzyska” to niezależne pisma wydawane w latach osiemdziesiątych przez: Środowiska opozycyjne z Kielc.

Jedno z najbardziej znanych pism, którego świętokrzyska edycja drukowana była także w Starachowicach nosi tytuł : KOS.

Tygodnik Wojenny i Samorządna Rzeczpospolita  także były drukowane w edycji świętokrzyskiej a Tygodnik Mazowsze także posiadał wiele edycji m.in. małopolska, dolny Śląsk, pomorze zachodnie. KOS w edycji świętokrzyskiej, jako jedyne pismo miało w późniejszym czasie  kolorową winietkę. Żadna inna edycja takiej nie posiadała.

 

„Bibuła” – Nielegalne w PRL wydawnictwa opozycyjne tzw. drugiego obiegu.

 

Podróże apostolskie Jana Pawła II do Polski w latach „80” – w jakich latach miały miejsce, jakie społeczne przesłanie niosły. (do własnego opracowania przez ucznia).

 

Protest młodzieży Zespołu Szkół Zawodowych we Włoszczowej

Protest młodzieży Zespołu Szkół Zawodowych we Włoszczowej sprzeciwiającej się usunięciu krzyży z jej sal lekcyjnych – kiedy miały miejsce to wydarzenia. Nazwiska wspierających protest księży.

Ateizacja społeczeństwa i walka z kościołem m.in. rzymskokatolickim wpisana była w doktrynę komunistyczną. W wielu szkołach dochodzi do usuwania krzyży zawieszonych tam z inicjatywy uczniów na przełomie lat 1980/81. Praktyka ta wywołuje protesty uczniów i ich rodziców. Słynne stały się protesty uczniów Zespołu Szkół Rolniczych w Miętnem koło Garwolina (woj. Mazowieckie) a także młodzieży z Zespołu Szkół Zawodowych we Włoszczowie (woj. Świętokrzyskie).

W dniu 3 grudnia 1984r. we Włoszczowie ponad 700 uczniów Zespołu Szkół Zawodowych rozpoczyna strajk okupacyjny w obronie obecności krzyży w szkolnych salach lekcyjnych. Okupację budynku szkolnego zaniechano dopiero 16 grudnia. Krzyże pozostały w szkole. Niestety po strajku władze relegowały ze szkoły niektórych uczniów, innych nie dopuszczono do matury lub szykanowano. Aktywnie wspierających protest ks. Andrzeja Wilczyńskiego i ks. Marka Łabudę skazano na kary więzienia w zawieszeniu oraz grzywny..

 

Jacek Kaczmarski (1957 – 2004) - był jednym z symboli okresu pierwszej „Solidarności”. Poeta, pieśniarz, zdobył na początku lat „80” ogromną popularność dzięki brawurowo śpiewanym utworom poetyckim własnego autorstwa. Stan wojenny zastał go poza granicami kraju. Pozostał na emigracji, gdzie czynnie zaangażował się w działania na rzecz pomocy solidarnościowemu podziemiu. Od 1984r. pracował w Radiu „Wolna Europa”. W kraju wydawano poza zasięgiem cenzury śpiewniki oraz kasety magnetofonowe z nagraniami jego utworów. 

 

Wanda Pomianowska  (1919 – 2003) 

W czasie okupacji hitlerowskiej łączniczka oddziałów Armii Krajowej. Aktywna uczestniczka wydarzeń Marca 1968r. W latach 1977-1980 utrzymuje szerokie kontakty ze środowiskiem Komitetu Obrony Robotników, Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela. Od końca 1980r. zaangażowana w powstanie i działalność NSZZ „S” Rolników Indywidualnych. Internowana, po zwolnieniu współorganizatorka pomocy internowanym i aresztowanym, kolporterka pism, ulotek i wydawnictw niezależnych. Działaczka Duszpasterstwa Rolników Indywidualnych. Wielokrotnie przesłuchiwana i szykanowana. Sygnatariusz powołania i członek Komitetów Obywatelskich w Kielcach i w Starachowicach. Zmarła w 2003r.

 

Grzegorz Przemyk (1964 – 1983)

Bezwzględność sił bezpieczeństwa PRL-u rejestrowana była niejednokrotnie na zdjęciach i filmach. Armatki wodne, gaz łzawiący, pałki spadające na głowę, samochód przejeżdżający bezbronną osobę. Tak bywało na manifestacjach antyrządowych. Ale śmierć mogła przyjść również znienacka, niespodziewanie, w trakcie spaceru czy radosnym przeżywaniu osobistych wydarzeń, tak jak to się stało z Grzegorzem Przemykiem. Grzegorza milicja zatrzymała, na Placu Zamkowym w Warszawie, kiedy wraz z kolegami świętował maturę. Został pobity przez 3 funkcjonariuszy w pobliskim komisariacie MO. Zmarł w szpitalu po kilkudziesięciu godzinach, w wyniku ciężkich urazów jamy brzusznej, w dniu 14.05.1983r. syn poetki Barbary Sadowskiej. Pobicie było elementem szykan wobec niego i jego matki, też wcześniej pobitej przez nieznanych sprawców. Sąd PRL skazał po wymuszonych zeznaniach w sfingowanym procesie dwóch sanitariuszy i lekarkę Barbarę Makowską – Witkowską

 

ks. Jerzy Popiełuszko (1947 – 1984) - w jego życiorysie czytamy: „Ostatnim jego miejscem pracy była parafia p.w. Św. Stanisława Kostki. (…) organizuje liczne działania charytatywne. Wspomaga ludzi prześladowanych i skrzywdzonych. Uczestniczy w procesach tych, którzy byli aresztowani za przeciwstawianie się prawu stanu wojennego. Organizuje również rozdział darów, które są przywożone z zagranicy. Od 28 lutego 1982 r. celebruje Msze Św. za Ojczyznę i wygłasza kazania patriotyczno - religijne (było ich razem 26), w których - przez pryzmat Ewangelii i nauki Kościoła - interpretuje moralny wymiar bolesnej współczesności”.

Jest „twórcą” pielgrzymek na Jasną Górę w Częstochowie która przybrała nazwę Pielgrzymka Świata Pracy (Pielgrzymka Ludzi Pracy)

Zagadnienia do samodzielnego opracowania przez ucznia:

-        zamordowany przez funkcjonariuszy SB 19.10.1984r.

-        wstrząs i oburzenie społeczeństwa

-        03.11.1984r. pogrzeb – tysiące ludzi

-        Grób stał się miejscem pielgrzymek i oficjalnych wizyt.

-        Proces i skazanie 4 funkcjonariuszy SB – luty 1985r.

 

Agentura Służby Bezpieczeństwa

Dynamika rozwoju agentury (tajnych współpracowników) służby bezpieczeństwa w latach „80”. W latach „80” Służba Bezpieczeństwa zwalczająca opozycję antykomunistyczną i niepodległościową korzystała z usług coraz większej rzeszy tajnych współpracowników. Liczba tych agentów w roku 1981 wynosiła około 35 tysięcy, w 1983 – 55 tysięcy. W szczytowym okresie rozwoju agentury, tj. w roku 1988? Agentura liczyła – 98 tysięcy tajnych współpracowników

 

Marsz Szlakiem I Kompanii Kadrowej

W 1984r. miała miejsce akcja Służby Bezpieczeństwa w wyniku której doszło do zatrzymania pod Jędrzejowem i skazania na kary grzywny wszystkich (blisko 80) uczestników sierpniowego Marszu Szlakiem I Kompani Kadrowej.

Marsz Szlakiem I Kompanii Kadrowej biegnie historycznym szlakiem bojowym I Kompanii Kadrowej formacji utworzonej przez Józefa Piłsudskiego; prowadzi z krakowskich Oleandrów do Kielc. Pierwszy Marsz został zorganizowany przez legionistów w 1924 w 10 rocznicę wymarszu "Kadrówki". W okresie powojennym Marsze były zakazane. Dopiero na fali wydarzeń początku lat 80., z inicjatywy środowisk niepodległościowych powrócono do idei Marszu. Pierwszy Marsz powojenny odbył się w 1981r, i mimo represji ze strony władz komunistycznych Marsze odbywały się nieprzerwanie do 1989 roku. Miały charakter demonstracji patriotycznej i niepodległościowej. Uczestniczyło w nich od kilkunastu (w stanie wojennym w 1982) do kilkudziesięciu osób. Największe represje ze strony władz komunistycznych dotknęły uczestników XIX (4) Marszu w 1984 r., nad którym honorową komendanturę objął gen. M. Boruta-Spiechowicz. Kolegium do spraw wykroczeń w Jędrzejowie uznało 67 uczestników Marszu winnymi "nielegalnego zgromadzenia się" i wymierzyło wysokie kary grzywny (według różnych relacji od 4 do 15 tysięcy zł.)

 

Tymczasowa Rada Solidarności Regionu Świętokrzyskiego

W dniu 12.10.1986r. w Kielcach powołana zostaje Tymczasowa Rada Solidarności Regionu Świętokrzyskiego składająca się z osób, które ujawniły swoją działalność. Są to: Marian Jaworski, Kazimierz Koruba, Bogdan Ryś, Jerzy Stępień. W późniejszym czasie Rada staje się przyczynkiem powstania regionalnej struktury związkowej pod nazwą: Regionalna Komisja Wykonawcza Regionu Świętokrzyskiego. W jej skład wchodzą m.in.  Bogdan Ryś ze Skarżyska, Zbigniew Walczyk z Ostrowca i Edward Dudek ze Starachowic.

 

SOWA – Skarżysko  - Skarżyska Oficyna Wydawnicza –  Efektem prac wydawniczych tej inicjatywy był druk gazetek „Ulotka Świętokrzyska” oraz „NURT”. W latach swojej działalności czyli 1985 – 1989 SOWA wydaje i kolportuje również kilka pozycji książkowych (m.in. „Konspira”, „Zbrodnia Katyńska”, „Na nieludzkiej ziemi”) a także serię znaczków pocztowych.

 

Powtórny pogrzeb mjr Jana Piwnika „Ponurego”

W dniach 10 – 12 czerwca 1988r. miało miejsce w Regionie Świętokrzyskim jedno z najważniejszych wydarzeń dekady lat „80” o skali ogólnokrajowej, zorganizowane przez niezależne od władz komunistycznych środowiska obywatelskie i młodzieżowe - powtórny pogrzeb mjr Jana Piwnika „Ponurego”, którego prochy z Nowogródczyzny sprowadzono w Góry Świętokrzyskie i po trzydniowych uroczystościach (Michniów, Janowice, Wykus, Rataje, Wąchock) pochowano w krypcie Klasztoru O.O. Cystersów w Wąchocku. W uroczystościach wzięło udział około 120 tysięcy ludzi.

 

Strajki 1988

Z początkiem maja 1988r. w Stoczni Gdańskiej ogłoszono strajk będący kontynuacją fali protestów rozprzestrzeniającej się po całym kraju. Stoczniowcy obok postulatów ekonomicznych postawili również żądania polityczne, przede wszystkim przywrócenia „Solidarności”. Wiosenna fala strajków w 1988r. została zapoczątkowana strajkiem komunikacji miejskiej w Bydgoszczy.

 

Tymczasowe Komisje Zakładowe NSZZ „S”

Po  siedmiu latach od czerwca 1988r w Regionie zaczynają się ujawniać, dotychczas nielegalne, podziemne struktury NSZZ Solidarność.

21 VI 1988 Miejska Komisja Wykonawcza w Skarżysku-Kamiennej podjęła jawną działalność, 15 IX 1988 oficjalnie ujawniła się Komisja Organizacyjna Huty im. Marcelego Nowotki, 19 IX 1988 powstała Tymczasowa Komisja Zakładowa przy FSC w Starachowicach, 19 IX 1988 w bazie PKS w Starachowicach powstał Komitet Założycielski, 27 I 1989 powołano Tymczasową Komisję Zakładową w FŁT Iskra w Kielcach.

 

 „Okrągły Stół” – daty (temat do samodzielnego opracowania przez ucznia).

 

Komitety Obywatelskie „Solidarność” (temat do samodzielnego opracowania przez ucznia).

Po zakończeniu obrad Okrągłego Stołu i ogłoszeniu terminu  wyborów do parlamentu na 4 czerwca 1989r. powstał ogólnopolski ruch zwolenników zmian ustrojowych w Polsce, powołujących do przeprowadzenia wyborów regionalne, miejskie Komitety Obywatelskie „Solidarność”. W dniu 7 kwietnia 1989r. zostaje powołany taki Komitet Obywatelski  Regionu Świętokrzyskiego NSZZ „S” w Kielcach

 

Wybory do Sejmu 4 czerwca 1989r. – dlaczego nie były to jeszcze demokratyczne wybory. Jaki procent miejsc w parlamencie był dopuszczony przez „Okrągły Stół” do demokratycznych Wyborów? (35%)

 

Msze za ojczyznę  Wiele działań było bardzo aktywnie wspieranych przez Kościół. W wielu miejscowościach odprawiane były Msze św za Ojczyznę, m.in. w Ostrowcu w kościele p.w. św. Michała, w Skarżysku w kościele p.w. św. Józefa a w Starachowicach w kościołach  p.w. św. Trójcy i Wszystkich Św.  W przykościelnych salkach oprócz udzielania pomocy potrzebującym, internowanym i aresztowanym oraz ich rodzinom, spotykali się działacze opozycji, organizowane były spotkania z ludźmi kultury, odczyty, prelekcje.

Bardzo aktywnie działało Duszpasterstwo Ludzi Pracy. Jedną z wielu inicjatyw tego środowiska było organizowanie Pielgrzymek Świata Pracy

 

Portale i strony internetowe  pomocne przy opracowywaniu tematów:

http://www.sierpien1980.pl/

http://www.13grudnia81.pl/

http://xj.popieluszko.pl/

http://www.rok1989.pl/

http://13-grudnia.pl/

http://solidarni.cba.pl/

Wszystkie informacje o konkursie można pobierać ze strony http://solidarni.cba.pl/     znajdujących się w zakładce „Projekty Stowarzyszenia: Orła WRONa nie pokona”

 

 

 

 

 

 

 

Alfabet stanu wojennego (na podstawie strony internetowej TVP.INFO)

A jak „Azalia” – operacja, której celem było wyłączenie w nocy z 12 na 13 grudnia cywilnych telefonów. W momencie wprowadzania stanu wojennego łączność odcięto nawet w ambasadach i konsulatach. W ramach „Azalii” wojsko zajęło też kilkaset obiektów polskiego radia i telewizji. Dziennikarze zostali z dnia na dzień pracownikami jednostki zmilitaryzowanej, czyli „o specjalnym znaczeniu dla obronności państwa”.

B jak Bibuła – podziemne gazety, ulotki i książki. Choć po wprowadzeniu stanu wojennego władze zarekwirowały większość maszyn drukarskich i zapasu farby, pierwsze nielegalne gazety ukazały się już 13 grudnia. Farbą drukarską często była wtedy mieszanina pasty do prania „Komfort” z farbką plakatową, a nawet… budyń. Charakterystyczna dla stanu wojennego była duża liczba czasopism satyrycznych, m.in. „Wronie Zwierciadło”, „Żółwia wrona nie pokona” lub „Dżdżownica – Organ Pełzającej Kontrrewolucji”.

C jak „Czas apokalipsy” – tytuł filmu w reżyserii Francisa Forda Coppoli, a także najsłynniejszego zdjęcia z okresu stanu wojennego. Film wszedł do polskich kin w listopadzie 1981 roku, a 13 grudnia plakat reklamujący „Czas apokalipsy” zobaczył na warszawskim kinie Moskwa Chris Niedenthal, urodzony w Londynie polski fotograf. Napisy „Moskwa” i „Czas Apokalipsy” w zestawieniu ze stojącym przed kinem transporterem opancerzonym składały się w zadziwiającą symbolikę. Nie zrozumieli jej wydawcy amerykańskiego „Newsweeka”, bo przeszmuglowane przez granicę zdjęcie wydrukowali w małej, czarno-białej wersji z obciętą nazwą „Kino Moskwa”. Dopiero później fotografia zyskała wielką sławę.

D jak „Dziennik Telewizyjny” – główny program informacyjny telewizji publicznej, którego prezenterów po wprowadzeniu stanu wojennego ubrano w mundury. Ten strój był częstym tematem dowcipów. Żartowano, że spiker telewizyjny to najniższy stopień w polskiej armii. „Dziennik Telewizyjny” często emitował zmanipulowane materiały na temat Solidarności. Popularność zyskiwały więc manifestacje polegające na masowych spacerach w godzinach jego emisji. Władza próbowała sobie z nimi poradzić, zarządzając na godz. 19 godzinę milicyjną. W wielu domach można było też zobaczyć telewizory wystawione ekranem w stronę okna.

E jak „Ekstrema”  – określenie radykalnego skrzydła NSZZ „Solidarność”, powszechnie stosowane w propagandzie władz.

 

F jak „Fosa”– kryptonim języka szyfrowego, który Służba Bezpieczeństwa używała w łączności radiowej. Pierwotnie „Fosę” stosowano w celu inwigilacji zachodnich dyplomatów. Jednak po wprowadzeniu stanu wojennego używano jej głównie przy zatrzymaniach działaczy opozycyjnych. Szyfry „Fosy” złamał Kontrwywiad Solidarności Walczącej.

G jak Godzina milicyjna – zakaz poruszania się w miejscach publicznych. Nie dotyczył osób posiadających specjalne przepustki. Początkowo godzina milicyjna obowiązywała od 22. do 6., później od 23. do 5. Zniesiono ją dopiero w maju 1982 roku.

G jak Goebbels stanu wojennego – czyli były rzecznik rządu Jerzy Urban. W stanie wojennym zasłynął konferencjami prasowymi, podczas których przedstawiał oficjalne komunikaty. Określenia „Goebbels stanu wojennego” użył w 1992 roku w telewizji prawicowy senator Ryszard Bender. Urban poczuł się urażony i senatora pozwał. Proces trwał 13 lat i zakończył się wyrokiem Sądu Najwyższego, który uznał, że senator miał prawo określić tak Urbana.

H jak Hermaszewski Mirosław – generał, pierwszy i jak dotąd jedyny polski kosmonauta. Z powodów czysto propagandowych wcielono go do Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego, czyli najwyższego organu państwowego z gen. Wojciechem Jaruzelskim na czele. Hermaszewski twierdzi, że stan wojenny zastał go w Moskwie, a o tym, że jest członkiem Rady, dowiedział się z telewizji.

I jak Internat – popularne określenie obozów internowania, przez które w stanie wojennym przewinęło się w sumie 10 tysięcy opozycjonistów. W większości „internaty” znajdowały się po prostu w więzieniach, choć były od tego wyjątki. Przywódcę „Solidarności” Lecha Wałęsę internowano w dosyć luksusowym, jak na ówczesne warunki, ośrodku wypoczynkowym w bieszczadzkim Arłamowie.

J jak „Jodła” – operacja internowania opozycjonistów, czyli – posługującej się oficjalnym językiem – osób „groźnych dla bezpieczeństwa państwa”. Pierwszej nocy stanu wojennego do „internatów” trafiło prawie 3,2 tys. osób.

 

K jak Koksownik – wypełniona koksem konstrukcja z metalowych prętów, służąca do ogrzewania się na świeżym powietrzu. Koksowniki wyglądem przypominały płonące kosze na śmieci. Podczas mroźnego grudnia 1981 roku żołnierze ogrzewali się przy nich na ulicznych posterunkach. Media pokazywały rzewne sceny bratania się obywateli z żołnierzami właśnie przy koksownikach.

L jak Lojalka – potoczna nazwa „deklaracji lojalności”, czyli pisemnego zobowiązania do szanowania obowiązujących w PRL przepisów i „zaniechania wszelkiej działalności szkodliwej dla Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej”. Lojalka miała zmusić do zaprzestania działalności opozycyjnej. Jej podpisanie wymuszano często szantażem lub siłą.

M jak Msze za ojczyznę – odbywały się w całej Polsce, ale największą sławę zyskały te z kościoła św. Stanisława Kostki na warszawskim Żoliborzu. Odprawiał je ks. Jerzy Popiełuszko i często były połączone z wieczorami literacko-muzycznymi. Za swoją działalność ks. Popiełuszko zapłacił najwyższą cenę. Funkcjonariusze SB zamordowali go w październiku 1984 roku. Duchowny, dziś już błogosławiony, jest jednym z symboli stanu wojennego.

N jak Normalizacja – oficjalny cel wprowadzenia stanu wojennego. Ten termin w całym bloku komunistycznym zrobił dużą karierę, bo mianem „normalizacji” określano też m.in. krwawe stłumienie praskiej wiosny w 1968 roku.

 

O jak Opornik – niewielki element elektroniczny, który dzięki swojej nazwie zrobił w stanie wojennym oszałamiającą karierę. Miał symbolizować opór wobec władz. Opornik wpinało się w klapę, a jeśli miał długie druciane „wąsy”, formowało się z niego pierścionek. Za noszenie opornika można było nawet trafić do aresztu na 48 godzin. Z powodu szybko kończących się zapasów oporników niektórzy nosili podobnie wyglądające kondensatory i diody.

P jak Przepustka – na początku stanu wojennego potrzebował jej każdy, kto chciał się przemieścić z jednego województwa do drugiego. Wprowadzenie przepustek miało na celu ograniczenie nielegalnych zgromadzeń. Zezwolenie na podróż uzyskiwało się w terenowych oddziałach administracji, jednak trwało to tak długo, że w przypadku pilnych wyjazdów lepiej było liczyć na uśmiech losu.

R jak „Rozmowa kontrolowana” – komunikat, który można było usłyszeć w słuchawkach telefonicznych, gdy władze zdecydowały się przywrócić łączność telefoniczną. Następowało to stopniowo. Połączenie miejskie odblokowano w styczniu 1982 roku, a międzymiastowe pod koniec marca. Komunikat informował, że rozmowa może być jawnie podsłuchiwana. W praktyce podsłuchiwanie wszystkich rozmów było niemożliwe, a komunikat miał na celu utrzymywanie w społeczeństwie lęku przed władzą.

S jak Szyfrogram – 13 grudnia szef MSW gen. Czesław Kiszczak miał w nim przekazać dowódcom ZOMO uprawnienia do użycia broni palnej. Trzy dni później podczas pacyfikacji kopalni Wujek dowódca plutonu powiedział: „chłopaki, walimy”. Zginęło dziewięciu górników. Sprawa ewentualnego związku szyfrogramu Kiszczaka ze strzałami w kopalni Wujek ciągnie się przed sądami od kilkunastu lat. Nie jest pewne, czy pacyfikując kopalnię funkcjonariusze znali treść szyfrogramu. W tej sprawie, po 30 latach, polski wymiar sprawiedliwości wciąż nie jest w stanie ustalić prawdy.

Ś jak „Ścieżka zdrowia” – popularna w stanie wojennym kara polegająca na przebiegnięciu między dwoma szpalerami funkcjonariuszy bijących pałkami. Czasami dla utrudnienia związywano „skazanemu” buty sznurówkami. „Ścieżka zdrowia” nie była wynalazkiem ZOMO. W przeszłości podobną torturę o nazwie „praszczęta” stosowały carskie wojska w Rosji. Zazwyczaj taka kara kończyła się tam śmiercią. Również w stanie wojennym w Polsce doszło do takiego zdarzenia. 17 grudnia podczas „ścieżki zdrowia” zmarł na zawał serca pracownik Politechniki Wrocławskiej Tadeusz Kosecki.

T jak Teleranek – program dla dzieci, który co niedziela nadawany był punktualnie o 9 rano. Jego brak na antenie był więc pierwszym widocznym sygnałem, że zaszła jakaś zmiana. Brak „Teleranka” jest dla dzisiejszych trzydziestokilkulatków często synonimem stanu wojennego, bo z tamtego okresu pamiętają niewiele więcej.

U jak Uchwała w sprawie wprowadzenia stanu wojennego ze względu na bezpieczeństwo państwa – akt prawny, przyjęty przez Radę Państwa 12 grudnia 1981 roku. Oprócz uchwały, rada wydała w sprawie stanu wojennego dekrety. Zrobiła to w trakcie trwania posiedzenia Sejmu, a konstytucja PRL zezwalała jej na to tylko poza sesjami parlamentu. M.in. dlatego w marcu 2011 roku Trybunał Konstytucyjny uznał, że stan wojenny został wprowadzony nielegalnie.

V jak Victory – czyli w języku angielskim „zwycięstwo”. Palce ułożone w charakterystyczne „v” było jednym z symboli oporu wobec władzy. Najodważniejsi używali go nawet podczas aresztowań.

W jak Wrona – potoczna nazwa Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego, w skrócie WRON, czyli najwyższego organu sprawującego władzę w stanie wojennym. Niezbyt szczęśliwie dobrana nazwa wojskowego gremium inspirowała twórców napisów na murach, takich jak „orła wrona nie pokona” albo „wrona skona”.

Z jak ZOMO – czyli Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej. Choć powstały w 1956 roku, najgorszą sławę zyskały w stanie wojennym. Oddziały ZOMO były wyposażone w armatki wodne, transporty opancerzone i automatyczne wyrzutnie granatów łzawiących. Uchodziły za najlepsze w całym bloku komunistycznym, więc z zaprzyjaźnionych państw często przyjeżdżały delegacje w celu zapoznania się z systemem szkolenia. Znienawidzone ZOMO było powszechnie nazywane „bijącym sercem partii”, więc w celu zmiany swojego wizerunku często włączało się w akcje propagandowe, m.in. w budowę szpitali i domów dziecka.